Παιδική παχυσαρκία:Το παιδί, τα μάτια σας και …τα κιλά του
Αγαπητοί γονείς, το πρόβλημα της παιδικής παχυσαρκίας έχει πλέον προστεθεί στον κατάλογο των νοσημάτων της παιδικής ηλικίας, δεδομένου ότι η συχνότητα της αυξάνεται αλματωδώς στις περισσότερες χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου, αλλά και δεδομένων των επιστημονικών στοιχείων που δείχνουν ότι η παχυσαρκία στην παιδική ηλικία έχει σοβαρές απώτερες, αλλά και μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία και την ποιότητα ζωής.
Παγκοσμίως εκτιμάται ότι το 10% των παιδιών σχολικής ηλικίας παρουσιάζει υπερβάλλον σωματικό βάρος, ενώ τα στοιχεία για τα Ελληνόπουλα δείχνουν ότι το ποσοστό των υπέρβαρων και παχύσαρκων παιδιών σχολικής ηλικίας κυμαίνεται από 23% έως και 33% (ανάλογα με τον πληθυσμό που χρησιμοποίησε η μελέτη), ποσοστά τα οποία τείνουν να αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου.
Υπάρχει πληθώρα μελετών οι οποίες δείχνουν αυξημένα ποσοστά εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, υπέρτασης, υπερλιπιδαιμίας και αυξημένης συσσώρευσης λίπους στο ήπαρ παχύσαρκων παιδιών, καταστάσεις οι οποίες τα συνοδεύουν και στην ενήλικη τους ζωή με σοβαρές επιπτώσεις στη βιωσιμότητα και την ποιότητα της ζωής τους. Εκτός από τα σοβαρά αυτά προβλήματα, τα παχύσαρκα παιδιά παρουσιάζουν σε μεγαλύτερο βαθμό αναπνευστικά προβλήματα, προβλήματα από το σκελετικό, το γαστρεντερικό, αλλά και το ορμονικό σύστημα, χωρίς να είναι αμελητέα και τα ψυχολογικά προβλήματα, λόγω κυρίως του «στιγματισμού» τους από τους συνομήλικους τους.
Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου εμφάνισης της παιδικής παχυσαρκίας;
Στο ερώτημα αυτό η έκθεση της Διεθνούς Ομάδας για τη μελέτη της παχυσαρκίας (International Obesity Task Force - IOTF) εντοπίζει τους παρακάτω παράγοντες:
Παχυσαρκία γονέων: Τα παιδιά με παχύσαρκους γονείς κινδυνεύουν να γίνουν παχύσαρκα, με τον κίνδυνο να αυξάνεται όταν και οι δύο γονείς είναι παχύσαρκοι. Θα πρέπει να γνωρίζετε ότι το παιδί με έναν παχύσαρκο γονέα έχει 40% πιθανότητες να γίνει παχύσαρκο, ενώ το παιδί με τους δύο γονείς παχύσαρκους έχει 80% πιθανότητες να γίνει παχύσαρκο
Διαβήτης κύησης: Τα παιδιά των μητέρων που παρουσίασαν διαβήτη κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης, παρουσιάζουν μεγαλύτερες πιθανότητες να εμφανίσουν παχυσαρκία κατά την παιδική ηλικία, καθώς επίσης και διαταραχή ανοχής στη γλυκόζη.
Κάπνισμα κατά την εγκυμοσύνη.
Χαμηλό σωματικό βάρος γέννησης: Υπάρχουν πολλά στοιχεία που δείχνουν ότι τα παιδιά με πολύ χαμηλό σωματικό βάρος γέννησης παρουσιάζουν μεγαλύτερη συχνότητα παχυσαρκίας, καρδιαγγειακά νοσήματα και διαβήτη τύπου 2 στην παιδική ηλικία και στην ενήλικη ζωή.
Αναστολή της ανάπτυξης στην παιδική ηλικία, η οποία οδηγεί σε αύξηση του σωματικού βάρους αργότερα στην παιδική ηλικία, με κύριο χαρακτηριστικό την κεντρικού τύπου παχυσαρκία.
Διατροφή: Χαμηλά ποσοστά θηλασμού, πρόωρος απογαλακτισμός, πρόσληψη συγκεκριμένων μακροθρεπτικών συστατικών και ενεργειακή πυκνότητα των τροφίμων, αυξημένη πρόσληψη αναψυκτικών και γευμάτων εκτός σπιτιού, αύξηση του μεγέθους των μερίδων.
Έλλειψη σωματικής δραστηριότητας: Γεγονός που αποδίδεται στις τρέχουσες κοινωνικές δομές, τις υποδομές των πόλεων, το εκπαιδευτικό σύστημα, την αύξηση της συχνότητας παρακολούθησης τηλεόρασης και την ενασχόληση με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια.
Οι παράγοντες αυτοί θα πρέπει να αποτελέσουν και τα βασικά σημεία στα οποία θα πρέπει να επικεντρώνονται οποιεσδήποτε προσπάθειες για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας.
Πως μπορώ να μάθω εάν το παιδί μου είναι παχύσαρκο;
Στο ερώτημα αυτό θα σας βοηθήσει ο παιδίατρος σας, ο οποίος, μετρώντας το βάρος και το ύψος και υπολογίζοντας τον Δείκτη Μάζας Σώματος του παιδιού σας, μπορεί να εκτιμήσει (χρησιμοποιώντας τις κατάλληλες καμπύλες) εάν το παιδί σας έχει φυσιολογικό βάρος, είναι υπέρβαρο ή παχύσαρκο. Η εκτίμηση αυτή μπορεί να συνοδευτεί από την λήψη του οικογενειακού σας ιστορικού και πιθανόν από κάποιες ιατρικές εξετάσεις. Στην περίπτωση που γνωρίζετε ότι υπάρχει οικογενειακό ιστορικό παχυσαρκίας, υπάρχει άμεση ανάγκη να γίνει εκτίμηση από τον παιδίατρο.
Πως μπορώ να προλάβω την παχυσαρκία στο παιδί μου;
Ο σημαντικότερος παράγοντας πρόληψης της παχυσαρκίας είναι η διαμόρφωση ενός υγιούς περιβάλλοντος με βασικά συστατικά τις σωστές διατροφικές συνήθειες και την επαρκή σωματική δραστηριότητα.
Η σωστή διατροφή στην παιδική ηλικία σημαίνει:
Σωστή ποσότητα: Συμβουλευτείτε τον παιδίατρο σας ή ένα ειδικό διαιτολόγο.
Σωστή κατανομή των γευμάτων: Τα παιδιά πρέπει να παίρνουν καθημερινά 5 γεύματα: Πρωινό, Μεσημεριανό, Βραδινό και δύο ενδιάμεσα σνακ.
Ποικιλία: Συμμετοχή όλων των ομάδων τροφίμων στο ημερήσιο διαιτολόγιο.
Διατροφικές συστάσεις για παιδιά
Ομάδα γαλακτοκομικών: 2-3 μερίδες ημερησίως από γάλα και γιαούρτι είναι απαραίτητες για την κάλυψη των αναγκών σε ασβέστιο και βιταμίνη D.
Ομάδα κρέατος, αυγού και τυριών: Η ομάδα αυτή παρέχει τις απαραίτητες πρωτεΐνες για το χτίσιμο των ιστών, αλλά και τις απαραίτητες ποσότητες σιδήρου (π.χ κόκκινο κρέας και αυγό). Το τυρί συμβάλλει επιπλέον και στην πρόσληψη ασβεστίου. Ωστόσο, τα τρόφιμα της ομάδας αυτής θα πρέπει να καταναλώνονται με μέτρο λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς τους σε κορεσμένο λίπος.
Ομάδα φρούτων: 2- 4 μερίδες (ανάλογα με την ηλικία) είναι απαραίτητες για την συμπλήρωση βιταμινών, μετάλλων αλλά και ενέργειας. Ιδανική λύση για σνακ σε πολλές παραλλαγές.
Ομάδα δημητριακών: Το ψωμί, τα δημητριακά, τα όσπρια, οι πατάτες, το ρύζι και τα ζυμαρικά θα πρέπει να συνοδεύουν κάθε γεύμα του παιδιού σας. Δίνουν πολύτιμη ενέργεια, βιταμίνες και χορταίνουν χωρίς να δίνουν λιπαρά!
Ομάδα λίπους: Το πλέον ενδεδειγμένο είδος λίπους είναι το ελαιόλαδο, ενώ μπορείτε να χρησιμοποιείτε και ελάχιστο ζωικό βούτυρο, λόγω της περιεκτικότητας του σε βιταμίνη D. Οποιεσδήποτε άλλες πηγές λίπους (μαγιονέζα, κρέμα γάλακτος, γλυκίσματα) θα πρέπει να χρησιμοποιούνται εξαιρετικά περιορισμένα.
Ομάδα λαχανικών: Απαραίτητο να παρουσιάζονται σε κάθε γεύμα, ωμά ή μαγειρεμένα. Εκτός του ότι παρέχουν βιταμίνες, μέταλλα και φυτικές ίνες, χορταίνουν χωρίς να παχαίνουν.
Πως μπορώ να βοηθήσω το παχύσαρκο παιδί μου;
Από τη στιγμή που ο παιδίατρος σας, σάς επισημάνει ότι το παιδί σας είναι υπέρβαρο ή παχύσαρκο, θα χρειαστεί να δείτε πως μπορείτε να αλλάξετε το περιβάλλον στο οποίο ζει το παιδί σας. Ενδεχομένως η παρακολούθηση του παιδιού από έναν κλινικό διαιτολόγο θα έθετε σε σωστές βάσεις τη διατροφή του, προστατεύοντας το από πιθανές παρενέργειες της εφαρμογής ιδιόμορφων διατροφικών σχημάτων, που μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία και την ανάπτυξή του.
1. Φροντίστε έτσι ώστε μέσα στο σπίτι να διατίθενται κυρίως τροφές κατάλληλες για το παιδί και όχι πληθώρα ακατάλληλων τροφών (π.χ γλυκίσματα, αλμυρά σνακ, αναψυκτικά, χυμοί), ούτε ακόμα και εάν τις κρύβετε.
2. Φροντίστε τις δικές σας διατροφικές συνήθειες! Τα παιδιά, κυρίως στις μικρότερες ηλικίες, μιμούνται αυτό που βλέπουν να κάνουν οι γονείς τους, και όχι αυτό που τους λένε να κάνουν…
3. Φροντίστε να τρώει όλη η οικογένεια μαζί, όσο συχνότερα γίνεται. Προσπαθήστε να εξασφαλίσετε ευχάριστη ατμόσφαιρα κατά την διάρκεια των γευμάτων, με τη συζήτηση και όχι με διαφωνίες και επιπλήξεις. Αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος να μεταδώσετε και τις βασικές αρχές τις σωστής διατροφής.
4. Προσπαθήστε να βρείτε νέες, ελκυστικές συνταγές, προκειμένου να καταφέρετε τα παιδιά σας να αυξήσουν την πρόσληψη των συνήθως «αντιπαθητικών τροφίμων», όπως τα όσπρια, τα ψάρια και τα λαχανικά. Για παράδειγμα μπορούν να προστεθούν αλεσμένα λαχανικά σε σάλτσα ντομάτας για ζυμαρικά.
5. Μην είσαστε αυστηροί με τα γλυκά. Αν και γνωρίζετε ότι οι τροφές αυτές περιέχουν μεγάλες ποσότητες κορεσμένου λίπους και ζάχαρης, μπορούν να έχουν, ωστόσο, κάποια θέση στη διατροφή των παιδιών σας, αλλά με μέτρο. Μην ξεχνάτε ότι η απαγόρευση κάποιας τροφής συχνά δημιουργεί μεγαλύτερη επιθυμία για την τροφή αυτή….
6. Μην ενθαρρύνεται την κατανάλωση τροφής μπροστά στην τηλεόραση, ή εάν αυτό είναι απαραίτητο να γίνει, φροντίστε έτσι ώστε το παιδί να έχει στη διάθεση του ένα υγιεινό, αλλά και νόστιμο σνακ: σπιτικό ποπ κορν, γάλα με δημητριακά, σάντουιτς, φρουτοσαλάτα ή κάποιο σπιτικό γλύκισμα.
7. Προσπαθήστε έτσι ώστε και τα γεύματα εκτός σπιτιού να είναι όσο το δυνατόν πιο υγιεινά. Ετοιμάζετε το κολατσιό που θα πάρει το παιδί στο σχολείο (π.χ ένα σάντουιτς με τυρί φέτα, ντομάτα και πάστα ελιάς) ή διδάξτε το παιδί σας έτσι ώστε να κάνει καλύτερες επιλογές όταν ψωνίζει από το κυλικείο ή εκτός σπιτιού ή όταν είναι με φίλους του. Επιπλέον, φροντίστε ώστε να κάνετε καλύτερες επιλογές, όταν όλη η οικογένεια γευματίζει εκτός σπιτιού.
8. Προσοχή! Είναι πολύ σημαντικό οι προσπάθειες σας να χαρακτηρίζονται από μεγάλη ευαισθησία! Θα πρέπει πάντα να θυμόσαστε ότι το παχύσαρκο παιδί ελάχιστα ευθύνεται για την κατάσταση του. Ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που μπορείτε να κάνετε για να βοηθήσετε το παιδί σας είναι να του δώσετε να καταλάβει ότι είναι ένα φυσιολογικό παιδί, ανεξαρτήτως του σωματικού του βάρους. Η εντύπωση που έχουν τα παιδιά για τον εαυτό τους συνήθως αντικατοπτρίζεται στην εικόνα που έχουν οι γονείς τους γι’ αυτά. Εάν αποδέχεστε το παιδί σας, όποιο και εάν είναι το βάρος του, τότε θα αισθανθεί καλύτερα για τον εαυτό του και θα προσπαθήσει περισσότερο. Είναι επίσης σημαντικό, να συζητάτε με το παιδί σας για το θέμα του βάρους, δίνοντας του την ευκαιρία να σας μιλήσει για τις ανησυχίες και τις απορίες του. Η αποδοχή, η υποστήριξη και η ενθάρρυνση του παιδιού σας από όλα τα μέλη της οικογένειας θα εξασφαλίσουν και το πλαίσιο επιτυχίας της εφαρμογής των παραπάνω στρατηγικών για την αντιμετώπιση του προβλήματος της παχυσαρκίας.
Βοηθήστε το παιδί σας να αγαπήσει την άσκηση
Η τακτική σωματική δραστηριότητα, σε συνδυασμό με την υγιεινή διατροφή, είναι ο πιο αποτελεσματικός και υγιεινός τρόπος ελέγχου του σωματικού βάρους. Αποτελεί επίσης ένα σημαντικό κομμάτι του υγιεινού τρόπου ζωής. Μερικοί απλοί τρόποι για να αυξήσετε τη σωματική δραστηριότητα του παιδιού σας είναι οι παρακάτω:
1. Αυξήστε τη σωματική δραστηριότητα της οικογένειας, οργανώνοντας δραστηριότητες που περιέχουν άσκηση και διασκέδαση, όπως οι περίπατοι, οι βόλτες με ποδήλατο, παιχνίδια με μπάλα, το κολύμπι, ο χορός
2. Εντάξτε την άσκηση στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα του παιδιού σας. Για όλα τα παιδιά, και ιδιαίτερα για το παιδί με προδιάθεση για παχυσαρκία, η άσκηση είναι εξίσου σημαντική με την ακαδημαϊκή εκπαίδευση (ξένες γλώσσες, μουσική κτλ)
3. Προσπαθήστε και εσείς οι ίδιοι να είσαστε πιο δραστήριοι κατά τη διάρκεια της ημέρας και ενθαρρύνετε και την οικογένειά σας. Για παράδειγμα, χρησιμοποιείτε τις σκάλες ή μην χρησιμοποιείτε το αυτοκίνητο για μικρές αποστάσεις ή ασχοληθείτε και εσείς με τη γυμναστική, το χορό ή κάποιο σπορ…
Το ζητούμενο είναι να συνδέσετε τη σωματική δραστηριότητα με την ευχαρίστηση και όχι με την ανάγκη.
Κωνσταντίνα Καρασούλη, MSc
Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος
Επιστημονικός συνεργάτης διαιτολογικών γραφείων nutrimed
Ερμού 36, Θεσσαλονίκη
Τ: 2310 240690
Ε: kkarasouli@nutrimed.gr
www.nutrimed.gr
| 
